Skip to main content

पराकम्पन कथा निरुपण

मई 2020 मा प्रणय शंकरको "पराकम्पन" कथा संग्रह माथि  रिफ्लेक्टिभ आलोचना पढिएको थियो । लेख पढेर कथा पढने उत्सुकता जागेको हो। कसो कसो एकसाल पछि मात्र पढियो।
छोटो छोटो १४ वटा कथाहरू रहेछन नामुद कवि समालोचक जय क्याक्टसको भूमिकाले बाँधिएको।
कथा पढिसकेर फेरि रिभिजिट गरेँ प्रणयजीको आलोचना। उहाँको लेखाइले सन्ध्याको कथाहरूको सम्मान धेरै बडाएको लागेको हो। जयजीको लेखनले साहित्यिक मानदण्डमा कथाको स्तर खोजिएको लाग्यो। 
सन्ध्याको लेखनमा रहेको विशेषता र यी कथाहरूले खोजेको स्पेसले हामीलाई झस्काउँदो रहेछ। 
 कथा समकालीन लेखन झैँ सहज र सपाट छैन । यसबाट बुझिने हुन्छ यी  फरक धारको कथाहरू हुन्। एकै पंक्तिमा वा वाक्यमा अनेक अर्थ अटाउन सकेको । व्यक्तिको मनमा भावनाहरू एकएकवटा श्रङ्खलावद्द नरहेर नदीको प्रवाह जस्तै हुन्छ भन्छ मनोवैज्ञानिकहरू। तर जब यो अभिव्यक्तिको स्तरमा आउँछ त्यतिबेला एकैचोटि नआएर श्रङ्खलामा आउँछ। भाषा तगारो बनेको हुन्छ। यसैले कुशल लेखक भाषाको उचित प्रयोग गरेर मनको भाव सही रूपमा बुझाउन प्रयासमा रहन्छ। बहुल अर्थ बोक्ने पद वा वाक्यांश यसैको निम्ति कारगर हुन्छ ।  "घर" कथाको विश्लेषण यसै स्तरमा गरेको छ प्रणयजीले, बहुल अर्थ समेट्न सकेको ।
 संकलनको नाम "पराकम्पन" राखिनु विशेष लाग्छ। ठूलो भुइचालो आइसके पछि साना साना कम्पन आइरहन्छन जसलाई पराकम्पन भनिन्छ। हाम्रो जीवनमा वा समाजमा ठूलो घटना घटेपछि त्यो घटनाको अनेकौं परिणाम पछि हुन जान्छन् साना र ठूला । १९८६को गोर्खाल्यान्ड आन्दोलन आधुनिक दार्जिलिङको इतिहासमा सबैभन्दा ठूलो  घटना हो। यही घटनाको परिणामस्वरूप अनेकौं घटनाहरूको जन्म भयो । यसैलाई पराकम्पन भनिएको सुहाउँदो लाग्छ । यहाँ संकलित अधिकतर कथाहरू यसैले पराकम्पन झै नै लाग्छ । केही इतर विषयका कथाहरू अपवाद स्वरूप रहेको भन्न सकिन्छ ।
तीन कथाहरू पराकम्पन 1, पराकम्पन 2 र मूल्य प्रत्यक्ष छन। मूल्य कथाले आन्दोलनमा समर्पित आम जनता र आन्दोलनको नेतृत्वको वैचारिक विभाजन उदांगो बनाएको छ। यो संकलनको केन्द्रमा रहेको भनेर यस कथाको मूल्यांकन गर्न सकिन्छ।
"युँ" कथा विद्रुप/व्यग्य रहेछ। दुर्व्यसन पनि देखाइएको छ। घोस्ट राइटिङ वा भूत लेखन अपत्यारिलो होइन। यस्तो चरित्र समाजमा देखिन्छ।  वास्तविक लेखक भने नशालु दुरव्यसनको शिकार रहेछ। दुरव्यसनमा लिप्त विश्वका शिर्ष लेखकहरू पनि रहेका छन। आर्तुर र्याम्बो, बदलेयर, अस्कर वाइल्ड, एलेन गिब्सन त्यस्ता प्रख्यात साहित्यकारहरू हुन जो ड्रग्सको आदी थिए। 
महाप्रश्न-मा  सरोगेसीको प्रकरण नेपाली कथामा धेरै देखिन्न । सन्ध्याले आफ्नो कथामा विषय प्रवेश गराएर कथाको फाँट बडाएकी छ।
संकलनको अन्तिम कथा "मृत्यु अनुभूति" रहेछ। संकलनमा पहिलो कथा "पराकम्पन-१"  र कथाक्रममा  अन्तिम कथा "मृत्यु अनुभूति" रहेको बाट  गोर्खाल्यान्ड आन्दोलनको प्रभाव र परिणाम बयान गरेको देखिन्छ। यसप्रकार एक महाकथाभित्र साना साना कथा संगालिएको योजना भएको लाग्छ। 
छोटो कथाहरूमा धेरै विषय समावेश गर्न सकिएको र समकालीन समयको प्रतिबिम्ब देखाउन सफल रहेको लाग्यो। विमर्शमा आउन सक्षम सृजना रहेछन कथाहरू।
Labels:

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

अगमसिहं गिरी (युद्ध र योद्धा ) आलोचना

             युद्ध र योद्धा : एक पठन                          पेम्पा तामङ      अगमसिहं गिरी भारतीय नेपाली साहित्यमा सर्वाधिक चर्चामा रहेको कवि हो। उनलाई मूलतः स्वछन्दतावादी कवि र जातीय कवि भनेर आलोचकहरूले चिनाएका छन भने कही कही अस्तित्ववादी भनी परिचय दिएको छ। उनका प्रारम्भिक कविताहरू भावनात्मक र करुणामय थिए यसैले उनलाई दुखवादी पनि भनिएको  हो। गिरीका कविताहरू आम चलनको भाषामा लेखिएका र प्रतीक र बिम्वको जडान थोरै रहेका छन। सरल , सहज र बोधगम्य रहेको हुनाले आम पाठकबीच लोकप्रियता बडी रहेको थियो। जीवन , मृत्यु , दुख , बिरह उनका कविताको भावलहरी रहेको छ। कल्पनाको निर्बाध उडान र जीवन परान्मुख रहेको मानिन्छ। जीवनलाई यसरी हेर्ने दृष्टि छायावाद र स्वछन्दतावा भनेर चिनिन्छ। हुनत छायावाद र स्वछन्दतावाद यी बाहेक अन्य पनि हुन। स्वच्छन्दतावादको प्रवर्तक विलियम वर्डस्वर्थको लेखन सिद्धान्त कविताको भाषा आम मानिसको बोलीको शैलीमा हु...
Post a Comment
Read more

Circle of Karma -Bhutanese novel review

Circle of Karma   Authored by Kunzang Choden, a native of a small village in Bumthang District in  north-central Bhutan, Circle of Karma is the first English novel to emerge from the land of the druk (Bhutan),   the mythical dragon. Published in 2005, the novel instantly courted fame far and wide, and has since been translated into several languages. The novel had been short listed for the prestigious Elle Prix des Lectrices too. Choden was born in the year of the druk , or the year of the dragon, corresponding to 1952 in the Gregorian calendar. Since Choden was born into a prosperous family, her parents sent her to a convent school in Kalimpong when she was nine years of age. Choden recounts the initial difficulty she encountered in the school because, as is prevalent in Bhutan, she did not have a surname attached to her first name. Moreover her father’s name was Kunzang Dorje and the Reverend Mother of her school refused to believe that the father an...
Post a Comment
Read more

Poetry of Puja Upadhyay

             दुई शब्द भूमिकाको                           पेम्पा तामङ      नेपाली साहित्यमा सर्वाधिक लोकप्रिय विधा कविता हो र सर्वाधिक रचना यसैमा देखिन्छ। कविता एक यस्तो विधा पनि हो  जसले कवि अनि रसिक दुवैलाई आकर्षित गराउँछ। कविलाई अनिवर्चनीय आनन्द बोध गराउँदछ कविता सृजनामा। यसैले पनि कवि शब्द सुधाको धारा बहाउन चञ्चल रहन्छ। हुनत कविता व्यक्ति र समाजमा जोडिने एक सेतु पनि हो। नेपाली कविताको पहिलो कविता मानिने सुवानन्ददासको लेखनलाई हेर्नु हो भने कविता एउटा त्यस्तो सशक्त माध्यम हो जसको सहाराले एक निरीह व्यक्ति सर्वशक्तिमानसित  संवादमा रहनुसक्दछ।   कुनै पनि कविताले व्यक्तिलाई एकदेखि अनेकमा पुर्याउने क्षमता राखेको हुन्छ। कविता एक परम्परा निर्वाह हो। कुनै पनि कवि अनेकौं पुस्ताको प्रतिविम्ब हुन्छ , चाहे त्यो रूपमा होस , विचार वा दर्शनमा होस या फेरि फगत भाषिक परम्परामा। तर कुनै कविताले परिचय त्य...
Post a Comment
Read more